Аумақтарды тиісті жағдайда ұстау – тек тазалық пен тәртіп мәселесі ғана емес, заңмен белгіленген міндет. Қазақстанда абаттандыру қағидаларын бұзғаны үшін жауапкершілік әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 505-бабында көзделген.
Бұл норма елді мекендер аумағын күтіп-ұстау талаптарын бұзу, инфрақұрылым нысандарын бүлдіру, сондай-ақ жасыл желектерді жою немесе зақымдау сияқты құқық бұзушылықтарға қолданылады. Абаттандыруға қойылатын нақты талаптар тиісті аумақта қолданыстағы қағидалармен айқындалады. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандырудың жаңа үлгілік қағидалары күшіне енді.
Іс жүзінде бұл аумақтарды тиісті деңгейде күтпеу, тазалау және санитариялық талаптарды сақтамау, абаттандыру элементтері мен жасыл желектерді бүлдіру, сондай-ақ белгіленген қағидалардың өзге де талаптарын бұзу жағдайларын қамтиды.
ӘҚБтК-нің 505-бабына сәйкес алғаш рет құқық бұзушылық жасағандарға ескерту жасалады немесе келесі мөлшерде айыппұл салынады:
– жеке тұлғаларға — 20 АЕК;
– шағын кәсіпкерлік субъектілері мен коммерциялық емес ұйымдарға — 30 АЕК;
– орта кәсіпкерлік субъектілеріне — 40 АЕК;
– ірі кәсіпкерлік субъектілеріне — 100 АЕК.
Егер құқық бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл мөлшері ұлғаяды:
– жеке тұлғаларға — 30 АЕК;
– шағын кәсіпкерлік субъектілері мен коммерциялық емес ұйымдарға — 40 АЕК;
– орта кәсіпкерлік субъектілеріне — 50 АЕК;
– ірі кәсіпкерлік субъектілеріне — 300 АЕК.
Сонымен қатар, абаттандыру қағидаларын бұзуды қалдықтарды заңсыз төгу немесе жинақтаудан ажырата білу маңызды. Экологиялық талаптарды бұзудың жекелеген түрлері үшін жауапкершілік ӘҚБтК-нің 344-бабында белгіленген. Сондықтан нақты жағдайға қарай 505-баптың орнына дәл осы бап қолданылуы мүмкін.
Осылайша, қоқысты рұқсат етілмеген жерге тастау, қалалық инфрақұрылым элементтерін бүлдіру, аумақты талапқа сай күтпеу немесе жасыл желектерді жою әкімшілік жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Алайда құқық бұзушылықтың саралануы мен жаза мөлшері нақты мән-жайларға байланысты айқындалады.
Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің ресми мәтіні «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде жарияланған.